*تقسیمنامۀ آب زایندهرود* که بهتصریح ابنرسته در اعلاقالنفیسه (تألیف ۲۹۰هجری٫ ۱۱۵۰ سال پیش) *از زمان اردشیر پاپکان* (۱۸۰۰ سال پیش) به یادگار مانده و به طومار شیخبهایی موسوم است. سند دایمی بودن رودخانه زاینده رود است. متن نظامنامه تقسیم آب زایندهرود، بزرگترین دلیل دایمی بودن رودخانه بهویژه در شهر اصفهان است:
۱ـ از ۲۵ آبان هر سال تا ۱۳ خرداد سال بعد که *هنگام وفور آب* است، به مدت ۲۰۰ روز، جریان آب در زایندهرود مازاد بر حقابهها و مصارف بوده است و در این دوره برداشت آب از رودخانه *آزاد* بوده است و از سراب تا پایاب، آب در رودخانه جریان داشته است.
۲ـ مطابق طومار، بلوک کرارج و براآن (زیر دست شهر اصفهان) ۷سهم از ۳۳ سهم حقابه و ۳۵ روز حق برداشت آب دارند. در طومار آمده است چون *شورابۀ رودخانه* کفاف صیفیکاری کرارج و براآن را میدهد، در مدت ۲۸ روز حقابه کرارج و براآن از شورابه رودخانه تامین شود و ۷ روز در مهرماه آب رودخانه تخصیص یابد. منظور طومار از شورابه، آبهای برگشتی به رودخانه است. با توجه به اینکه رودخانه پس از عبور از شهر اصفهان به کرارج و براآن میرسد، *بنابراین در طول تابستان آب در رودخانه و مادیهای شهر اصفهان* کمابیش جاری بوده و خشک نمیشده است.
۳ـ ۶سهم از ۳۳ سهم آب زایندهرود متعلق به بلوک جی و برزرود که شامل شهر اصفهان (شمال و جنوب رودخانه) میشود بوده است، بجز ۱۵روز در خرداد، به اسم *دونآب* (هنگام به ثمر نشستن خوشههای گندم) و ۱۵ روز در آبان به اسم *خاکآب* (هنگام بذرپاشی غلات) که آب رودخانه متعلق به رودشت بوده است، حق برداشت آب از زایندهرود داشته است. *۴-* بلوک رودشت که آخرین بلوک حقابهدار طوماری از زاینده رود و منتهی به تالاب گاوخونی است، در دو نوبت از ۱۳ خرداد تا ۲۷ خرداد (دونآب) و از ۱۳ آبان تا ۲۵ آبان(خاکآب) حقابه داشته و *در این مدت کل رودخانه به رودشت اختصاص داشته است.* در زمان مقرر شده برای حقابه رودشت، اگرچه سایر بلوک حق برداشت آب نداشتند، ولی به دلیل واقع شدن رودشت در پایاب، آب در تمام مسیر رودخانه جاری بوده است.
نتیجه گیری:
● در ۲۰۰ روز از سال از سراب تا پایاب جریان آب در زاینده رود برقرار بوده و آب رودخانه بیش از مصارف بوده است. ● در ۱۶۵ روز دورۀ تقسیم طوماری، به دلیل آنکه صیفیکاری بلوک کرارج و براآن و بلوک جی و برزرود حقابه داشتهاند، *جریان آب رودخانه در گذر از اصفهان برقرار بوده است.
توضیح :
مطابق اسناد تاریخی *فقط در سال ۱۲۸۸* اواخر دورۀ قاجار، در *خشکسالی و قحطی بزرگ* که منجر به مرگ بسیاری از مردم در *پهنههای وسیعی از ایران* شد، برای مدتی زایندهرود، در نیمۀ انتهایی از جمل شهر اصفهان، خشک شده است.
حشمت اله انتخابی
