تخریب شبانه آثار تاریخی در اصفهان، دیگر نه یک اتفاق نادر بلکه زخمی کهنه است که هر از گاهی از نو سر باز میکند و اینبار نیز آنچه در محوطه تاریخی « کمرزرین» رخ داد، تکرار تلخ همان سناریوی آشنایی است که شواهد تاریخی را قربانی توسعه بیبرنامه میکند.
آنچه در محوطه تاریخی کمرزرین اصفهان طی یک عملیات وسیع با حضور ماشین آلات سنگین برای گودبرداری و همسطح سازی گذر اتفاق افتاد، صرفاً خاکبرداری یک پروژه عمرانی نبود؛ بلکه حذف بخشی از حافظه تاریخی یک شهر کهن بود. لایههایی از دوره سلجوقی که در سکوت شب با بیل مکانیکی از دل خاک بیرون کشیده شدند و بار کامیونها شدند.
سالها پیش حمام تاریخی «خسرو آقا» اصفهان شبانه برای احداث یک خیابان تخریب شد و پس از آن بارها اصفهان شاهد چنین اقدامات شتابزده برای پیشرفت طرحهای عمرانی و شهری بود؛ عملیات گودبرداری برای ایجاد زیرگذر میدان امام علی (ع) و تخریب لایههای باستانی و یا خاکبرداریهای ۲ سال پیش برای احداث گذر کمرزرین و زیر و رو شدن لایههای تاریخی، همه گواهی بر این ادعاست.
گودبرداری شبانه آن هم با ادوات سنگین در محدودهای تاریخی که در مسیر کاوشهای باستان شناسی قرار دارد و و مقرر است به موزه باز شهری تبدیل شود، آخرین و تازهترین زخمی است که بر تن میراث تاریخی شهر اصفهان وارد شد.
تنها چند هفته پیش، قبل از جنگ اسرائیل و ایران کارشناسان و باستان شناسان میراث فرهنگی با کشف سکههای تاریخی مربوط به دوره زندیه و صفویه و همچنین یکسری شواهد معماری بر اثر عملیات برداشت آسفالت گذر کمرزین در مقابل مسجد کمرزرین، پروژه همسطح سازی مسجد با کف گذر را متوقف کردند و ادامه آن را منوط به انجام کاوشهای لازم و حضور باستان شناسان ناظر اداره کل میراث فرهنگی اصفهان دانستند.
حال این پرسش مطرح میشود که چگونه در شهری چون اصفهان با این سابقه تاریخی و تجربههای تلخ سالهای پیشین در تخریب برخی آثار و شواهد تاریخی در پروژه های عمرانی هنوز هم میان نهادهای مسوول، همکاری و هماهنگی لازم برای صیانت از آثار تاریخی برقرار نیست؟ چطور ممکن است ادوات سنگینی چون بیلهای مکانیکی و حدود ۵۰ کامیون بدون آنکه نهاد متولی محوطههای تاریخی بتواند پیش از رخ دادن فعلی مانع آنها شود، وارد قلب یک سایت تاریخی شده و از آن سو هم نهاد مجری عملیات خاکبرداری از چند و چون این ماجرا ابراز بیاطلاعی بکند.
مسوولان، پیمانکار مجتمع تجاری زرین را عامل اقدامات مخرب اخیر معرفی کردهاند و هیچ یک از نهادهای شهرداری یا سازمان نوسازی بهسازی شهر اصفهان، مسوولیت مستقیم آن را بر عهده نگرفتهاند که این موضوع به وضوح بیانگر نبود شفافیت نهادی در مدیریت پروژه حساس کاوش و ساماندهی گذر کمرزرین است.
از سوی دیگر نیز به زعم مدیران شهری اصفهان، پروژههایی متعددی در منطقه کمرزرین در حال اجراست که به نظر میرسد نظارت کافی بر فعالیت روزانه پیمانکاران به درستی انجام نمیشود.
مروری بر تحولات ۲ ساله اخیر در محوطه تاریخی کمرزرین نشان میدهد که همین سناریوی تخریب پیشتر نیز تکرار شده است: آغاز گودبرداری بدون مجوز، تخریب لایههای باستانی، توقف عملیات و آغاز کاوشها. به واقع با وجود توافق سه جانبه میان پژوهشگاه میراث فرهنگی، سازمان نوسازی و بهسازی شهرداری اصفهان و دانشگاه هنر برای کاوش باستان شناسی گذر کمرزرین در سال ۱۴۰۲ ظاهراً هنوز هیچ ساز و کار اجرایی قوی برای پیشگیری از تخلفات تکراری تعریف نشده است.
جالب است بدانید که از دل یک فصل کاوش در گذر کمرزرین آثاری ارزشمند از دوران پیش از مغول تا دوره متاخر اسلامی از جمله سازههای آبی، کورههای سفالگری، سنگاب و کففرشهای سلجوقی کشف شده که اهمیت بیچونوچرای این محوطه تاریخی را نشان میدهد.
بنابراین تکرار اشتباهات تلخ گذشته در تخریب شواهد و آثار تاریخی شهر اصفهان که سبقه آن دستکم در جوار محوطه تاریخی کمرزرین به عملیات گودبرداری و زیر رو رو شدن سفالینههای دوران اشکانی تا دوران اسلامی برای ایجاد زیرگذر میدان امام علی (ع) باز میگردد، نه تنها جای خالی یک فرآیند منسجم کنترل پروژههای شهری در مناطق تاریخی را نشان میدهد، بلکه زنگ خطری برای میراث فرهنگی است که همچنان در معرض تخریبهای شبانه و غیرقانونی قرار دارد.
به واقع آنچه در یک منطقه باستانی در دل شهر اصفهان رخ داد فراتر از عدم هماهنگی بین نهادهای نظارتی و اجرایی، بیتوجهی به هویت تاریخی این شهر محسوب میشود.
📌این گزارش را به طور کامل در لینک زیر بخوانید:
